De term “zwarte zwaan” werd in de financiële wereld gemunt door Nassim Nicholas Taleb, oud-handelaar op Wall Street, statisticus en auteur. Hij introduceerde hem in 2001 in zijn boek “Fooled by Randomness” en werkte het onderwerp later volledig uit in zijn boek “The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable” uit 2007.
Volgens Talebs beschrijving hebben zulke gebeurtenissen doorgaans drie kenmerken. Ze zijn:
- onverwacht, zonder dat iets in het verleden op de mogelijkheid ervan wees;
- catastrofaal in hun uitwerking, met blijvende gevolgen;
- “achteraf voorspelbaar”: naderhand proberen mensen ze vaak zo te duiden dat ze voorspelbaar lijken (hindsight bias).
Zwarte zwanen laten zich niet voorspellen, maar je kunt er wel veel van leren, zodat teams hun weerbaarheid tegen onverwachte gebeurtenissen versterken. Wat als zwarte zwaan telt, is deels een kwestie van interpretatie, maar we bekijken een aantal breed geaccepteerde voorbeelden van de afgelopen eeuw en hun impact. Let op de witte zwaan in onze lijst!
De Grote Depressie (1929)
Deze zware wereldwijde economische neergang begon in 1929 met de beurskrach in de Verenigde Staten van “Zwarte Donderdag”. Hij duurde tot ongeveer 1939 en was de langste en zwaarste depressie die de westerse wereld ooit heeft meegemaakt. Hij leidde tot ingrijpende veranderingen bij financiële instellingen, in de politiek en in de economische theorie. De crisis begon in de Verenigde Staten en had wereldwijd grote gevolgen, zoals massale werkloosheid en een drastische terugval van de productie. Amerikanen kregen te maken met de zwaarste omstandigheden sinds de Amerikaanse Burgeroorlog. Instortende prijzen voor akkerbouwgewassen en overproductie door de modernisering van voor de depressie richtten de landbouwsector te gronde, met veel faillissementen en gedwongen verkopen onder boeren tot gevolg.
Zwarte Maandag (1987)
Dit was de grootste crash sinds Zwarte Donderdag. Op 19 oktober 1987 verloor de Dow Jones Industrial Average (DJIA) 508,32 punten, een daling van 22,61 procent, waarmee een bullmarkt eindigde die sinds augustus 1982 had geduurd. De zorgen die tot de ineenstorting van de markt leidden, waren onder meer inflatievrees, een verzwakkende dollar en stijgende prijzen voor olie en grondstoffen. Zwarte Maandag liet zien hoe sterk de financiële markten in de wereld inmiddels met elkaar verweven waren. Op 20 oktober liet de Federal Reserve weten liquiditeit aan de markt te zullen verschaffen, en de markt begon geleidelijk te herstellen.
De dotcombubbel (begin jaren 2000)
Halverwege de jaren negentig groeiden IT en telecom in een ongekend tempo. De dotcombubbel werd gekenmerkt door stijgende koersen van Amerikaanse technologieaandelen aan het eind van de jaren negentig en door investeringen in internetstart-ups die weinig tot geen winst maakten. Tussen 1995 en 2000 vervijfvoudigde de Nasdaq, die in maart 2000 piekte en vervolgens tot oktober 2002 met bijna 77 procent onderuitging. Grote namen als Amazon en Microsoft overleefden de turbulentie, maar er vielen veel slachtoffers, zoals de online dierenwinkel Pets.com en de internetspeelgoedhandel eToys.
De aanslagen van 11 september (2001)
De terroristische aanslagen van 11 september 2001 legden de financiële markten tijdelijk stil: de New York Stock Exchange (NYSE) en de Nasdaq bleven daarna enkele dagen dicht, de langste sluiting sinds de jaren dertig, terwijl de stad het verlies aan mensenlevens en infrastructuur verwerkte. De olieprijzen stegen eerst en zakten daarna weer terug, omdat het aanbod uit het Midden-Oosten op gang bleef. Op langere termijn waren er bredere gevolgen voor economie en handel, zoals veranderingen in de toeleveringsketens door strengere beveiliging en een andere manier van goederenvervoer.
De wereldwijde financiële crisis (2008)
De crisis was een wereldwijde economische neergang, veroorzaakt door het klappen van de Amerikaanse huizenbubbel en door overmatige speculatie op vastgoedwaarden. Ze ontwikkelde zich langzaam: halverwege 2007 vielen twee hedgefondsen van Bear Stearns om. Verliezen op beleggingen in subprimeleningen brachten een paniek op gang die uitmondde in een economische neerwaartse spiraal en het grootste faillissement uit de Amerikaanse geschiedenis veroorzaakte, de ondergang van Wall Street-bank Lehman Brothers in september 2008. Beelden van medewerkers die haastig met dozen vol persoonlijke spullen het kantoor verlieten, gingen de wereld over. In oktober 2008 werd een reddingspakket voor Wall Street goedgekeurd om de crisis te verzachten, met daarin de aankoop van giftige activa door de overheid en steun voor Fannie Mae en Freddie Mac.
Escalatie van de oorlog tussen Oekraïne en Rusland (2022)
De oorlog tussen Oekraïne en Rusland escaleerde in februari 2022 en heeft nog altijd economische gevolgen. Hij zorgde in de eerste helft van 2022 voor een flinke stijging van de wereldwijde voedsel- en energieprijzen, waarbij de prijzen van tarwe, maïs en andere basisproducten historisch hoge niveaus bereikten. Ook leidde hij tot verstoringen in het aanbod van grondstoffen als tarwe, maïs en zonnebloemolie. Rusland is bovendien een van de grootste kunstmestexporteurs ter wereld, en verstoringen in dat aanbod verhoogden de kosten van de landbouwproductie wereldwijd.
De crypto-flashcrash van oktober 2025
Op 10 oktober 2025 zette de onverwachte aankondiging van invoerheffingen van 100 % op Chinese goederen de grootste liquidatiegolf uit de geschiedenis van de cryptomarkt in gang. Bitcoin verloor ruim 14 procent tot ongeveer 104.782 USD en Ethereum zakte zo’n 12 procent, terwijl sommige altcoins binnen enkele uren 40 tot 70 procent van hun waarde kwijtraakten. In 24 uur werd ongeveer 19,5 miljard USD aan posities met hefboom weggevaagd (ruim 1,63 miljoen posities), waarmee zo’n 370 miljard USD uit de totale marktkapitalisatie van crypto verdween: negen keer zo veel als bij welke eerdere liquidatiegolf ook, en veel meer dan bij de coronacrash van 2020 (1,2 miljard USD) en de ondergang van FTX in 2022 (1,6 miljard USD).
Geen zwarte zwaan! De coronapandemie (2020)
Volgens de Wereldbank daalde de wereldwijde brutoproductie in 2020 met naar schatting 3,4 procent toen de pandemie de wereld in lockdown bracht. Het resultaat was een van de grootste prijsschokken die de energiemarkt sinds de eerste oliecrisis van 1973 heeft meegemaakt. De olieprijzen zakten onder de 20 US-dollar per vat (ruwe olie Brent) en verloren bijna 70 procent van hun waarde. Ook de opslagcapaciteit naderde haar grenzen (OilPrice). Ondanks die verwoestende uitwerking, en hoewel sommigen de gebeurtenis een zwarte zwaan noemden, zegt Taleb, de bedenker van de theorie, dat het er geen is, omdat er genoeg historische precedenten waren om de volgende pandemie te zien aankomen. Volgens Taleb was het juist een witte zwaan!
Dit vind je misschien ook interessant: - Top 20 boeken aanbevolen door grondstofexperts - De 10 beste tips voor succesvol handelen in grondstoffen - De 9 essentiële eigenschappen van succesvolle grondstoffenhandelaren
